skip to Main Content

In het begin lag Bert Keizer (1947), niet alleen arts bij het Expertisecentrum Euthanasie maar ook filosoof, specialist ouderengeneeskunde en schrijver, er nachten van wakker als hij iemand euthanasie zou geven. Nu geeft het hem een voldaan gevoel om patiënten uit hun lijden te helpen want het gaat altijd echt om mensen in rotsituaties. Mensen met een voltooid leven helpt hij minder graag, zo stelt hij in zijn boek Voltooid. Nieuw licht op een zelfgekozen dood. Zij zouden voor hun levenseinde niet moeten bonken op de muur van de overheid maar het zelf moeten doen. Om dat mogelijk te maken werd hij lid van de CLW en is hij bereid dit interview te geven. Ook de initiatiefwet Voltooid Leven, hoe gebrekkig ook, ziet hij als een duwende kracht in de goede richting. We leven nu eenmaal in een tijd waarin we anders tegen de dood aankijken en ons sterven zelf willen regelen.

Bertie Fokkelman

Wat vindt u dan van de acties van het O.M.?

Er is iets vreemds gaande. Na het oordeel van de Hoge Raad dat de verpleeghuisarts juist handelde bij de (koffie)euthanasie van een wilsonbekwame demente, pasten de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie onmiddellijk de handreiking euthanasie aan. Er kwam dus een soort vertaalslag van wat deze uitspraak voor artsen in de praktijk betekende. Maar kennelijk kon Rinus Otte, de procureur-generaal van het O.M. die de zaak had aangespannen, zijn nederlaag niet accepteren. Wat bozig, omdat hij vond dat de verandering veel te snel ging, werd hij op de verkeerde manier actief. Zijn volgende stap was de arrestatie van de jongeman in Eindhoven waarmee hij de hele CLW als een misdadige organisatie tegen de muur wilde plakken. Ik kan niet in zijn brein kijken maar het is kennelijk een soort activisme om initiatieven te torpederen in de richting van nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de geplande dood. Zo voelen we dat allemaal. En toen Jos van Wijk een dag in hechtenis werd genomen, dacht iedereen: “Ja, wat zijn ze nou aan het doen? Dit is raar. Als Jos lid is van een criminele organisatie dan ben ik het ook. Het ziet ernaar uit dat ze alle 27.000 leden onmiddellijk in de kerker gaan gooien. Nou ja, we zullen ons teweerstellen.” Als O.M. zou ik maar niet gaan roeren in dat wespennest. De CLW zit vol met solidaire leden. Dit is geen rare hobbyclub met antivaxers, dit zijn mensen met een serieus doel. Het lijkt me echt iets voor de CLW om juridisch ten strijde te trekken. Ze hebben uitstekende advocaten en kunnen bij politici lobbyen. 
De positieve kant van deze zaak: het leidt ertoe dat het gesprek hierover steeds opnieuw gevoerd wordt. Veel mensen die ook tegen de strafbaarheid van stervenshulp zijn zullen denken: “Ja kom nou, dit is niet naar de geest van de wet”.

Was u geen tegenstander van euthanasie bij wilsonbekwame dementen?

Ja, en dat ben ik nog. Eigenlijk ben ik het dus eens met Otte. Maar we hebben het nu tot bij de rechter uitgevochten en we hebben ons neer te leggen bij het besluit van de Hoge Raad. Je mag persoonlijk tegen zijn – bij wilsonbekwame dementen die niet snappen wat hen overkomt als je een overdosis toedient, doe ik het niet – maar je moet niet opnieuw beginnen met een campagne om dat voor elkaar te krijgen. Dat hebben we nou allemaal net gehad. Het O.M. is met een rare ijver bezig om de tandpasta weer in de tube te krijgen. Dan denk ik van: Wat zijn jullie aan het doen? Jullie hebben deze zaak verloren, en definitief verloren.

Is de initiatiefwet Voltooid Leven van Pia Dijkstra een stap in de goede richting?

Dit wetsontwerp is bijzonder ongelukkig want het is eigenlijk de huidige euthanasiewet maar dan zonder dokter. Nou fijn. Artsen zullen een zucht van verlichting slaken en zeggen: “God zij geloofd, wij hoeven het niet meer te doen”. Maar die levenseindebegeleiders die moeten vaststellen of je leven voltooid is, wat zijn dat voor mensen? En wie gaat hen opleiden? Waar halen ze de ervaring vandaan? Kijk, Pia wil niet dat mensen examen moeten doen voor hun zelfdoding. Maar dat examen zul je nooit wegkrijgen dus dan zet je die pet die de arts nu met tegenzin draagt op het hoofd van een ander. En zo verandert er helemaal niks. Dus sorry, ik vind dit een waardeloze wet. Er is slecht over nagedacht, lijkt het. 
Aan de andere kant is het positief dat er pogingen gedaan worden om iets te regelen voor mensen die dood willen maar die daarvoor geen examen willen afleggen bij een dokter. Dus laten we maar met zijn allen hiernaar kijken en roepen wat eraan mankeert. Misschien kunnen we het omtimmeren tot iets acceptabelers.

Wat vindt u van het proces tegen de staat van de CLW?

Ik sta heel erg achter de CLW en hun initiatief want afschaffing van de strafbaarheid van hulp bij zelfdoding staat bovenaan de lijst van dingen die gedaan moeten worden. Zolang dat niet is gelukt, moet je knokken met allerlei soort sluipwegen en gedoe wanneer de dokter jou niet wil helpen aan een overdosis. De moeilijkheid is dat de euthanasiepraktijk, waar ik dagelijks mee te maken heb, zodanig is uitgebreid dat heel veel artsen de manier waarop ze nu betrokken worden bij zelfdoding eigenlijk niet meer willen. Het is begonnen met terminale patiënten maar we doen nu euthanasie bij patiënten tegen wie wij tien jaar geleden gezegd zouden hebben: “Ja zeg, kom nou even, dat is niet de bedoeling van de wet”. Die euthanasiewet is hetzelfde gebleven, de praktijk is enorm opgeschoven. En artsen zouden niets liever zien dan dat alleen ernstig zieken zich bij hen melden voor euthanasie. Kijk, als die hulp bij zelfdoding niet langer verboden is, dan zullen heel veel mensen via andere wegen een overdosis ophalen en zijgt heel die euthanasiewet ineen. Er zal wel een categorie zieke mensen overblijven die toch liever door hun dokter geholpen wil worden. Maar dan hoeft die dokter niet door allerlei tunnels heen te kruipen voordat hij die overdosis durft te overhandigen. Omdat het niet meer illegaal is. 
Ondertussen moet je gewoon je eigen levenseinde organiseren want anders kan je nog wel vijftien jaar wachten voordat het zo ver is. Voordat het juridische proces is afgerond, lig ik allang onder de madeliefjes dus voor mijn generatie geldt helemaal dat je het zelf moet doen.

Ondertussen moeten we dus maar een beetje aanrommelen?

Met middel X bijvoorbeeld? 
Een ding: het is absoluut dodelijk. Het is goed spul. Alleen zijn er verwarrende rapporten over hoe erg het is om hierdoor te sterven. Mensen zouden na afloop onder het braaksel zitten. Op zich vind ik dat niet zo erg, als je maar op een acceptabele manier dood gaat. We hebben te weinig ooggetuigenverslagen van mensen die aanwezig waren bij de inname van dit middel. Toen dat spul gepropageerd werd vond ik dat de coöperatie iets te gemakkelijk stelde dat dit een prima dood was. Dat weten we eigenlijk niet. De heliummethode is veel beter, net zo zeker maar veel zachter. Het is wel een heel gedoe om dit voor elkaar te krijgen. Ik ben er nooit bij geweest maar biochemisch gesproken spreekt dat helium me heel erg aan. Andere doe-het-zelfmiddelen zijn barbituraten en opiaten. Die laatste kun je sparen. Alleen is morfine een beetje ongewis. Je weet nooit helemaal zeker of het gaat lukken. In ieder geval niet als je intraveneus spuit, want als je naald half leeg is, houd je op met ademen. Ook een goede is fentanyl pleisters. Dat staat allemaal in Uitweg van Boudewijn Chabot. 
Verder kun je bij stichting de Einder een beroep doen op een levenseindecounselor. Die komt bij jou op bezoek en gaat je niet vragen of je wel zeker weet dat je dood wilt want dat is niet zijn agenda. Die gaat met jou kijken hoe je dit kunt regelen. Dan komt hij met een reëel advies over de medicatie die je moet je hebben en hoe je daaraan komt.

En als jonge mensen overlijden aan middel X?

Ik ken die levens onvoldoende. De ene partij zegt: “Nou dat is verschrikkelijk want het was nog een jong leven. Het had nog iets heel moois kunnen worden”. De andere partij heeft liever dit dan dat ze van een flat was gesprongen. 
Het gaat bijna altijd om mensen met vrij ernstige geestelijke beschadigingen die om wat voor reden dan ook dood- en doodongelukkig zijn. En daarvoor is niet altijd de beste methode dat je hen een dodelijke dosis medicijnen overhandigt. Maar in sommige situaties is dat wel de beste methode. Soms lukt het ze om via een psychiater of via het Expertisecentrum euthanasie te krijgen. Maar ik zeg soms want bij een jong leven is het veel moeilijker om toe te geven dat het niks wordt dan bij een oud leven. Dat is een notoir moeilijke problematiek. Ik werk als arts binnen het Expertisecentrum Euthanasie en ik doe geen psychiatrie omdat ik mezelf niet in staat acht om een goed oordeel te vellen over die vormen van lijden. Ik heb een paar keer wat oudere psychiatrische patiënten geholpen, met steun van de psychiater die mij op de achtergrond in de gaten hield. Ik ben onzeker over psychiatrie. Over dementie ben ik niet onzeker. Daar durf ik wel een besluit te nemen maar bij psychiatrische patiënten durf ik dat niet.

Tot slot

In zijn algemeenheid zou je iets kunnen zeggen over onze stervenspraktijk. Het is zo dat we in een situatie terecht zijn gekomen waarin we nu ons sterven aan het regelen zijn. Je kunt zeggen dat dit hybris is, overmoed, want het leven is niet maakbaar. Dan denk ik: “Nou in sommige opzichten toch wel”. We zien nu dat de dood steeds meer in een ander daglicht komt te staan. Het is vrij nieuw dat we menen dat we onze dood niet hoeven af te wachten. Vroeger wilden mensen alleen in uiterste wanhoop dood. Maar nu zitten we met een generatie die erover denkt om in ieder geval de mogelijkheid binnen hun bereik te hebben waarin ze zeggen: “Ik heb een goed leven gehad, ik geef het een kus en ik ga”. Dat is nieuw. Dus niet in wanhoop en ook niet in de hoop op een eeuwig leven maar in alle nuchterheid zeggen: “Dit was mijn leven. En hier zet ik een punt”. Dat is een heel merkwaardige last, een nieuwe last die op onze schouders rust omdat een hoop mensen dit helemaal niet willen. Die willen achter het stuur zitten en gewoon doortuffen totdat ze in de afgrond verdwijnen.

Back To Top