Skip to content
Word lid
Foto van Onno Bosma.

JACQUES KNOPS

Onno Bosma verloor in 2019 zijn geliefde partner Ella Vogelaar door zelfdoding. Hij beschrijft in zijn boek De jas met alle kleuren (Ambo/Antos, 2023) hoe Ella steeds meer ging lijden aan depressies en twijfel aan zichzelf. Hij schetst openhartig hoe dit proces is verlopen en welke rol hij daar zelf in speelde. Dit boek maakt duidelijk hoe lastig het is om te komen tot een zelfgekozen levenseinde bij psychisch lijden.

Je beschrijft gedetailleerd en zonder gêne hoe jullie persoonlijke leven eruit zag, terwijl het gaat om een route naar een zelfdoding. Waarom vind je dat het goed is om zo openhartig te zijn over levenseinde-ervaringen?

‘Nou, ik heb nog lang niet alles verteld! Maar ik had wel het idee dat ik me voor het publiek moest blootgeven. Als ik niet de diepte in zou gaan, voegt het boek niet veel toe aan het onderwerp zelfdoding. Ik wil daar aandacht voor en daarom heb ik een publieksboek geschreven. In de privékring zijn Ella en ik altijd openhartig geweest over haar depressiviteit en doodswens. Ik leg met het boek nu weliswaar veel in de etalage, maar ik heb niet het gevoel dat ik daarmee mijn relatie met Ella beschadig. Over sommige passages heb ik heel lang nagedacht.’

Omslag boek "De jas met alle kleuren".

Ella heeft je op een gegeven moment gevraagd of je haar wilde helpen bij haar zelfdoding. Je gaf daar niet meteen een bevestigend antwoord op. Hoe zit dat?

‘Ik moest daar zelf echt over nadenken en had niet meteen een pasklaar antwoord. Ella wilde –als het zover moest komen – zelf haar dood in de hand hebben, ze wilde geen euthanasie. Dat was meer iets voor als we lichamelijk zouden aftakelen, dachten we. En dan zou ik, tien jaar ouder, waarschijnlijk het eerst aan de beurt zijn.
Na haar eerste zelfdodingspoging had Ella tijd nodig om tot zichzelf te komen en pas later konden we praten. Daarna zijn we op vakantie naar Canada gegaan en dat gaf rust. Op de laatste dag van die vakantie deed ze nog een soort “belofte aan het leven” en dat maakte het gesprek over de zelfdodingspoging minder urgent.
Verder speelt mee, dat we samen heel veel mooie dagen hebben gehad. De depressieve momenten waren in de minderheid. Ik denk dat het beeld anders zou worden wanneer iemand permanent depressief is. Je komt dan onvermijdelijk in een soort zorgmodus terecht.’

Had je –achteraf gezien- Ella kunnen helpen?

‘Ik denk van wel. En ik zeg erbij dat dit voor mij pas na haar dood actueel is geworden. Als er indertijd de mogelijkheid was geweest om een laatstewilmiddel te benutten, hadden we daar denk ik samen over gesproken. Zoals gezegd, zij was van de autonome route en dat zou die laatste stap minder moeilijk hebben gemaakt en misschien makkelijker bespreekbaar.
Zij heeft de beslissing over haar dood zelf genomen, ze heeft haar dood in haar eentje, alleen, uitgevoerd.
Voor mij kwam dat niet onverwacht, maar wel onvoorspeld. Maar achteraf is zeker dat ik daar liever bij zou zijn geweest.’

Veel mensen met een partner die dood wil, zouden jouw dilemma kunnen ervaren: hoe ga je je partner bijstaan terwijl er geen laatstewilmiddel beschikbaar is? Wat is je advies aan deze mensen?

‘Ik heb meegedaan aan een onderzoek naar rouwverwerking en daaruit bleek duidelijk dat partners er goed aan doen om de doodswens met elkaar te bespreken. Als een partner psychisch lijdt kan de ander beter niet zelfstandig een speurtocht naar oplossingen beginnen, dat kun je het best samen doen. Anders maak je een eind aan de gelijkwaardigheid in de relatie. Veel samen delen maakt het minder moeilijk. Mijn ervaring is dat de band tussen partners sterker wordt als ze over de doodswens kunnen praten. Ella’s dood is een abrupte breuk in mijn leven maar veel minder in onze geschiedenis samen.
Haar dood was – naar mijn overtuiging- een minder grote schok dan in het geval dat we er niet over gepraat zouden hebben. Ik raad dus mensen die nauw met elkaar samenleven aan om zoveel mogelijk te praten. Dan kom je niet pas na de dood tot andere inzichten.’

Als je terugkijkt op de laatste jaren met Ella, zijn er dan aan het levenseinde gerelateerde zaken die je anders ziet?

‘Ik ben er pas na Ella’s dood volledig van doordrongen geraakt hoe zwaar haar psychisch lijden was als ze depressief was. Daar heeft mee te maken dat er op dit soort zaken nog steeds een groot taboe rust. Als daar toen meer aandacht voor was geweest, had ik wellicht veel eerder het volle besef gekregen van de impact van haar psychisch lijden. Depressiviteit is levensbedreigend!’

Je bent lid van de CLW, ga je meedoen met de proeftuin?

‘Jazeker, ik vind dat een interessant experiment. Goed dat de Coöperatie daarmee bezig is. Maar ik wil ook verder bijdragen aan de discussie over ‘euthanasie en psychisch lijden’. Ik doe vrijwilligerswerk voor de stichting KEA: Kenniscentrum Euthanasie bij psychische Aandoeningen.
Men wil kennis over, begrip voor en de mogelijkheid van euthanasie bij psychische aandoeningen vergroten.
Actief hierbij zijn de psychiaters Menno Oosterhoff en Kit Vanmechelen: zij willen de discussie binnen de beroepsgroep van psychiaters en andere medici aanzwengelen.
Ik heb onlangs voor KEA een interview afgenomen met een vrouw die in het voorjaar euthanasie gaat krijgen wegens psychisch lijden.’

Bent u het eens of oneens met de inhoud van dit artikel?
Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
Back To Top