Ga naar hoofdinhoud

Wetgeving met ruimte voor interpretatie of zelfs lacunes leidt tot problemen. Zo is artikel 294 van het Wetboek van Strafrecht over hulp bij zelfdoding een mijnenveld. Die hulp is nog verboden. Maar in de praktijk blijkt dat ook het enkel en alleen als getuige aanwezig zijn bij een zelfdoding – wettelijk niet verboden – reden kan zijn voor onbarmhartig en willekeurig optreden door politie en justitie, met een beroep op (vermeende) protocollen. Regelmatig bereiken de Coöperatie Laatste Wil schrijnende verhalen over de manier waarop zulke getuigen daar slachtoffer van worden. Verhalen waaruit blijkt dat er soms van fatsoenlijk en empathisch optreden niet of nauwelijks sprake is waardoor veel menselijk leed wordt aangericht. In de rubriek ‘Uit de praktijk’ willen wij daarvan verslag doen.

Dit keer het relaas van oud-huisarts Lugtmeier.

Ank van Rijnsoever

Het was niet de eerste keer dat gepensioneerd huisarts Kees Lugtmeier (85) getuige was van een zelfdoding. Dat gebeurde al tweemaal eerder, toen met een correcte afwikkeling. Maar deze keer, op 17 oktober 2022, werd het een gebeurtenis met schokkend vervolg. Ditmaal werd getuige Lugtmeier behandeld als een potentiële crimineel.

Als huisarts was hij 34 jaar werkzaam in Harlingen en als zodanig minstens twintig keer betrokken bij euthanasie. Maar nu ging het om een zelfdoding in eigen regie, dus zonder medisch ingrijpen. Het verzoek kwam van een 64-jarige vrouw, die na een leven vol depressies daaraan een einde wilde maken met het door haarzelf bemachtigde middel X. Begrijpelijk dat ze bang was om dat helemaal alleen te doen. Reden om aan een vriendin en een haar bekende arts te vragen om daarbij te zijn, als getuige en morele steun in haar zware laatste uur. Zowel de vriendin als Lugtmeier stemden daarmee in. Uit pure menslievendheid. Want zoiets went volgens de oud-huisarts nooit. “Iemand zien sterven is zo ingrijpend.” Evenals de twee vorige keren belde hij na het overlijden de politie om die in kennis te stellen van het niet-natuurlijk overlijden. Een handelwijze waarmee hij als arts bekend is. Hij wist dan ook dat de politie hem daarna zou ophalen op de ‘plaats delict’ – term voor de locatie waar de gebeurtenis heeft plaatsgevonden – om in een politieauto naar het bureau te worden afgevoerd als potentiële verdachte van hulp bij zelfdoding.

Behandeld als vluchtgevaarlijk en suïcidaal

Anders dan in de vorige gevallen ging het nu echter goed mis: de arts werd op zeer onheuse wijze toegesproken en in de politieauto opgesloten. Er werd geen acht geslagen op zijn verzoek met eigen auto daar achteraan te mogen rijden naar het bureau waar hij werd ingeleverd, de veters uit zijn schoenen getrokken, de riem uit de broek, telefoon afgepakt en persoonlijke zaken geconfisqueerd. Een standaard handelwijze bij de arrestatie van criminelen. Op zijn verzoek zijn vrouw te bellen, die niet wist waar haar man was en hartpatiënt is, werd aanvankelijk bot-negatief gereageerd, later rond het middernachtelijk uur een toezegging gedaan, maar vervolgens werd dat belletje vergeten. Aan hemzelf, een man van 85 jaar, met vanwege die leeftijd mogelijk een broze gezondheid, werd geen enkele aandacht besteed. Geen arts kwam hem even controleren, geen vraag of hij medicijnen nodig had, meegebrachte yoghurt van hemzelf mocht hij niet eten, terwijl hem ook door de politie niets te eten werd aangeboden. Als arts noemt hij dat een ‘kunstfout’, want de politie heeft daarmee medisch gesproken een groot risico genomen. Van het voldoen aan wettelijke zorgplicht kwam niet veel terecht. Afgezien nog van de emotionele weerslag van dit alles een grof schandaal. Uiteindelijk mocht hij diep in de nacht huiswaarts, met de mededeling dat er onderzoek zal worden gestart.
Hij heeft nu – na een half jaar – nog steeds niet gehoord dat het onderzoek is afgesloten.

Kees Lugtmeier: “Ik vind het redelijk dat een getuige van zelfdoding die zelf na afloop de politie informeert, te horen krijgt dat er reden is om te onderzoeken of er misschien toch sprake is geweest van een vorm van hulp en dat die getuige wordt verhoord. Al is die kans op hulp natuurlijk extreem gering bij een ‘zelfmelder’ en kun je je afvragen of in zo’n situatie een diepgaand onderzoek gerechtvaardigd is. Maar in dit geval is er ronduit schofferend opgetreden. Tegenover mensen die uit naastenliefde, om iemand in zijn laatste uur niet alleen te laten, iets doen wat ook voor hunzelf zeer belastend is. De vriendin die ook getuige was heeft grote psychische schade van het politieoptreden opgelopen en worstelt daar nog mee.

Respect en medemenselijkheid zoek

Kees Lugtmeier heeft later een vaag excuus ontvangen over het niet bellen van zijn vrouw en het hem onthouden van eten. Maar ziet toch meer dan voldoende reden voor het indienen van een klacht wegens onrechtmatig handelen van politie en justitie. Hij zegt: “Om te beginnen wil ik aandacht voor dit soort ruw en respectloos handelen, ook al stellen instanties als politie, brandweer, forensisch onderzoekers en ambulancemedewerkers dat zij werken volgens protocollen, waarvan ik me afvraag of die eigenlijk wel bestaan.” De manier waarop soms wordt omgegaan met de door de overledene zorgvuldig geënsceneerde omgeving, maar ook en vooral met het stoffelijk overschot waarbij respect totaal zoek is, is hemeltergend. Alles ten gerieve van de bewijslast van de misschien toch stiekeme hulp bij de zelfdoding. Terwijl er vaak zoveel ontlastend materiaal voorhanden is als bijvoorbeeld handgeschreven brieven, duidelijke aanwijzingen over de zelfgekozen dood en vaak ook zelfs beeldmateriaal. Er dient rekening te worden gehouden met het verdriet dat er al is en verergerd wordt door deze grofheid van optreden. Ook de getuigen zijn meestal dierbaren in rouw en verdienen het niet om als verdachten te worden behandeld.

Openbaar Ministerie weigert overleg

Op het verzoek van Lugtmeier tot een gesprek met iemand uit de top van het OM (Openbaar Ministerie) van Groningen is tot nu toe bij herhaling afwijzend gereageerd. Daarom heeft hij de openbaarheid gezocht.
Lugtmeier: “Mijn bedoeling is dat aan deze misstanden een eind wordt gemaakt, maar ook dat men inzicht geeft in de mogelijkerwijs bestaande protocollen en nagaat of daar goed mee wordt omgegaan. Zodat anderen in een soortgelijke situatie als ik en de getraumatiseerde vriendin deze schandalige én verdrietige behandeling bespaard blijft.”

Evaluatie

Inmiddels vond er heel recent een evaluatiegesprek plaats tussen Kees Lugtmeier en een ambtenaar die geacht werd dit klusje te klaren namens de arresterende politieagent en/of de officier van justitie.
Het was geen onprettig gesprek, waarin de ambtenaar suggereerde het een goed idee te vinden als Lugtmeier de gelegenheid zou krijgen om in het kader van ‘scholing’ als ervaringsdeskundige te praten met lokale (hulp)officieren van justitie en politieambtenaren. De oud-huisarts denkt ook na over een bijdrage op papier ten behoeve van consulenten van De Einder en de NVVE, zodat die in gesprekken met ‘potentiële suïcideplegers’ het aspect van getuige zijn bij zelfdoding kunnen meenemen.

Tot slot

In de Leeuwarder Courant van 6 februari 2023 staat een interview met Kees Lugtmeier.
De Coöperatie Laatste Wil vraagt het OM duidelijkheid te geven over de beschikbare protocollen en samen te bezien hoe daarin plaats kan worden gevonden voor de positie van een getuige bij zelfdoding.

OPROEP aan onze leden en meelezers

Wanneer u de situatie in dit artikel herkent, misschien zelf hebt meegemaakt en bereid bent daarvan verslag te doen in onze nieuwsbrief, dan stellen wij dat zeer op prijs. Eventueel, indien gewenst, geanonimiseerd.

Back To Top